Article Details
Van Socrates tot CiceroBericht geplaatst op: 14-5-2013

Van Socrates tot Cicero: cursus klassieke filosofen in vertaling

Twee cursisten doen verslag: Bert Klaveren Bart van de Weerd


Na vele jaren cursussen Latijn te hebben gegeven, heeft oud-docent klassieke talen Willem Prins dit voorjaar voor het eerst een cursus klassieke filosofie voor ouders en andere belangstellenden georganiseerd. In zes tweewekelijkse bijeenkomsten nam hij veertien cursisten mee door de denk- en leefwerelden van Socrates, Plato, Aristoteles en nog een handvol grote Griekse en Romeinse filosofen uit de vijfde voor tot de tweede na Chr. ‘Filosofie’ is een samenstelling van de Griekse woorden phileo (houden van) en sophia (wijsheid,kennis) en betekent dus houden van wijsheid, streven naar kennis, wijsbegeerte. De eerste Griekse filosofen waren ook wetenschapper, nieuwsgierig naar het ‘hoe, ‘wat’ en ‘waarom’ van de wereld om hen heen. Tijdens de leerzame lessen werden ons aan de hand van het lezen en verklaren van boeiende teksten uit een door de docent samengestelde reader de uiteenlopende visies van de verschillende filosofen uitgelegd. Het werd ons daarbij duidelijk dat veel in hun denkbeelden nog steeds actueel is.

Socrates en zijn leerling Plato kwamen het eerst aan de orde. Socrates bleef zijn gesprekspartners vragen stellen om zelfkennis bij ze naar boven te halen, zoals een vroedvrouw een baby uit de moeder. Hij werd door het stadsbestuur van Athene tot de gifbeker veroordeeld, o.a. omdat hij de jeugd zou bederven. Socrates heeft niets opgeschreven. Plato wel, hij maakte zijn leermeester hoofdpersoon in zijn dialogen. We lazen de mythe van het verlangen naar de wederhelft (wij, mensen, waren oorspronkelijk de helft van bolvormige wezens, die door Zeus doormidden werden gesneden). En de beroemde mythe van de Grot: de gevangenen daarin zien alleen maar schaduwen en denken dat die de werkelijkheid zijn. Die gevangenen zijn wij, de ware werkelijkheid is de eeuwige ideeënwereld. Het verslag van de laatste dag van Socrates in de gevangenis is indrukwekkend: Socrates is niet bang voor de dood, omdat hij gelooft in de onsterfelijkheid van de ziel.

Aristoteles, Plato’s leerling, verwierp diens ideeënleer. Hij was een veelzijdig beoefenaar van de natuurwetenschappen en meende dat de dingen in de wereld kenbaar zijn, als je ze met de juiste methoden bestudeert. Ook was hij de opvoeder van Alexander de Grote. Voor ons bleek hij heel actueel. Hij stelt namelijk: “Wij kibbelen nooit met elkaar over wat er bereikt moet worden, maar altijd over de manier waarop en met welke middelen”. En om een ‘goed’ mens te worden is het belangrijk om het midden te houden tussen twee uitersten. “Ga tegen je natuurlijke neiging in, dan heb je de meeste kans om op de gulden middenweg uit te komen”. Eeuwenoude uitgangspunten die ons tegenwoordig in managementboeken nogal eens als ‘nieuw’ worden verkondigd.

In vogelvlucht willen we nog noemen:


Diogenes de Cynicus (van kuoon=hond, ook als scheldwoord), zou in een ton gewoond hebben, non-conformist en asceet. In een van de vele verhalen over hem durft hij, liggend in zijn ton, Alexander de Grote te vragen of deze uit zijn zonlicht wil gaan. Hij erkende geen gezag, riep op tot zelfstandig nadenken en beschouwde zich als wereldburger.(Comenius, 17e e, was een bewonderaar van hem!).

Epicurus: atomist (de wereld is opgebouwd uit atomen) en hedonist (hedone=genot). Het ware genot is onverstoorbaarheid, zelfs tegenover de dood.

Resteren nog de Romeinse filosofen: Lucretius, bewonderaar van Epicurus, schreef een groot gedicht ‘Over de natuur van de dingen’. We lazen daaruit prachtige fragmenten met o.a. zijn visie over de oorsprong van taal en muziek.

Seneca en keizer Marcus Aurelius, beiden stoïcijnen (van stoa=zuilengang). Hun ideaal was leven overeenkomstig de natuur. Het kwam er concreet op neer onverschillig te zijn tegenover pijn en standvastig te midden van de wisselvalligheden van het leven. Een treffend citaat van Marcus Aurelius: “De tijd is een soort rivier van gebeurtenissen, een wilde stroom. Want zodra iets gezien wordt, is het alweer meegesleurd en drijft er iets anders voorbij, dat ook weer meegevoerd zal worden”.


Om te eindigen met staatsman, redenaar en filosoof Cicero: In zijn buitengewone  ‘Droom van Scipio’ ziet deze Scipio vanaf de Melkweg het Romeinse rijk op de aarde als een stipje, terwijl hij de rondwentelende planeten de ‘harmonie der sferen’ hoort maken. Hier verblijven de zielen van degenen die zich voor de staat hebben ingezet.


Al met al heeft de cursus ons doen beseffen dat filosofie ook een stap terug is uit het drukke bestaan van nu met de vele meningen en snelle uitingen via ‘social media’, om vanaf een afstand te zien wat er nu eigenlijk op het spel staat. Om van daaruit een beter zicht te krijgen op het geheel.

De cursus werd afgesloten met een excursie naar het Allard Pierson Museum in Amsterdam waar we door onze docent als gids verrassend werden ondergedompeld in de wereld van Troje.

 














In de aansluitende lunch leerden wij elkaar ook wat meer persoonlijk kennen. Wij hopen op een vervolg in het najaar!

Namens de cursisten dank aan Willem Prins en het Comenius College voor het beschikbaar stellen van de cursusfaciliteiten.


 


Terug

CVO 't Gooi | Postbus 153 | 1200 AD Hilversum | tel: 035 - 621 57 51 | fax: 035 - 624 85 61 | cb@cvogooi.nlontwerp en realistaie SchoolMaster BV